Hai ngày qua, Chính phủ, bộ Công thương tổ chức các cuộc họp, giao ban trực tuyến với các doanh nghiệp để đẩy mạnh xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp lo lắng trước tình hình thị trường bên ngoài vẫn xấu đi, trong khi sức mua trong nước, dù gần tết, cũng không ấm lên đáng kể. Trái lại, nhiều bộ, ngành vẫn chưa có những chuyển động linh hoạt với tình hình chung.

Trong buổi họp giao ban trực tuyến với doanh nghiệp ba miền hôm qua (20.1), phó thủ tướng Hoàng Trung Hải tỏ ý lo lắng khi khả năng sụt giảm kim ngạch xuất khẩu của ngành dệt may và da giày, hai ngành luôn có kim ngạch xuất khẩu cao nhất cả nước, có khả năng lên tới 2 tỉ USD trong năm nay. Ông nói: “15 ngày đầu năm, chưa thấy dấu hiệu suy giảm kinh tế dừng lại, chưa thấy đáy ở đâu cả, mà xuất khẩu không tăng được 13% cả năm (chỉ tiêu Quốc hội giao) thì rất gay”.

Ông Lê Quốc Ân, chủ tịch hiệp hội Dệt may Việt Nam nói rằng, thị trường xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam đang ngày càng xấu đi. Trừ doanh nghiệp có thương hiệu như: May Việt Tiến, công ty may 10, công ty may Nhà Bè… đã có đủ đơn hàng đến hết quý 1, thậm chí có đến tháng 6, nhưng nhìn chung, đa số doanh nghiệp đang bí. Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng cửa, giảm quy mô hoạt động. Bà Trương Thị Thuý Liên, giám đốc công ty giày Liên Phát (Bình Dương) cho rằng, doanh nghiệp giày da còn khó khăn hơn do phải chịu thuế chống bán phá giá của EU, EU lại mới xoá bỏ chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập (GDP) cho hàng giày da Việt Nam. Theo bà Liên, lượng đơn hàng giày da của Việt Nam phải giảm khoảng 25% từ quý 4 năm 2008 đến nay.

Mặc dù vậy, theo nhiều doanh nghiệp, cơ hội giữ vững các thị trường truyền thống và đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường mới như: Trung Đông, châu Phi, Trung Mỹ, Nga… vẫn còn. Hiện nay, đã có nhiều doanh nghiệp chủ động đi xúc tiến thương mại, hoặc mời đối tác sang đàm phán, nên còn thừa hợp đồng. Công ty May 10 chỉ cho công nhân nghỉ tết ba ngày để sớm bắt tay vào sản xuất. Hiệp hội Dệt may cũng đang chuẩn bị tổ chức sáu đoàn đi xúc tiến ở các thị trường lớn. Chủ tịch hiệp hội Dệt may Bình Dương, ông Lê Hồng Phoa cho rằng, cần triển khai những gói xúc tiến thương mại nhanh, và nên tập trung ở các thị trường truyền thống, vì nhu cầu vẫn lớn. Theo ông Ân, ông Phoa, hiện nay, các doanh nghiệp vẫn có thể hạ giá thành do các chi phí trong quản lý, sản xuất… còn có thể tiết giảm được.

Chi phí trong nước tăng

Tuy nhiên, sự chủ động của doanh nghiệp cũng chưa đủ. Bởi hiện nay, nhiều khó khăn với doanh nghiệp không chỉ là do tác động của khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế bên ngoài, mà lại do chi phí trong nước gia tăng, thủ tục hành chính phiền hà, mất thời gian. Bà Trương Thuý Liên, giám đốc công ty giày Liên Phát nói rằng, một loạt chi phí trong nước gần đây vẫn tăng như: chi phí vận chuyển, bốc dỡ… tại các cảng biển; tiền lương tối thiểu tăng, kéo theo các khoản phải chi như: bảo hiểm xã hội, phí công đoàn… tăng theo khoảng 20%. “Sắp tới giá điện cũng tăng gần 10% làm tăng thêm hàng loạt chi phí đầu vào, lại phải đóng 1% bảo hiểm thất nghiệp cho công nhân. Các nước họ giảm chi phí, còn ta cứ tăng thế này, doanh nghiệp sao chịu nổi?”, bà Liên than.

Nhiều doanh nghiệp các ngành khác cho rằng, dù gần đây Chính phủ, bộ Tài chính có chính sách tốt về kích cầu, nhưng chính sách triển khai rất chậm, thiếu cụ thể, chưa công bằng. Ví dụ như: các doanh nghiệp sản xuất, chế biến hạt điều, dệt may, da giày… có những doanh nghiệp số vốn dưới 10 tỉ đồng, nhưng số lao động lại rất đông, trên 300 người, thì cũng không được giảm, giãn thuế. Tại cuộc họp hôm qua, một doanh nghiệp ở Đà Nẵng phản ánh, việc hoàn thuế VAT mất trung bình 40 – 60 ngày, nếu trong 100 bộ hồ sơ, dù một bộ chưa đủ điều kiện, doanh nghiệp vẫn không được hoàn thuế, cho thấy sự cứng nhắc, chậm chạp của cơ quan, nhân viên nhà nước.

Nhiều doanh nghiệp đã kiến nghị Chính phủ hỗ trợ cho doanh nghiệp theo hướng cho người lao động như: trợ cấp tiền, nhà ở, hỗ trợ đào tạo; thưởng 1% trên giá trị kim ngạch xuất khẩu, giảm mạnh thuế VAT, cho giãn thời hạn nộp thuế với nguyên liệu nhập khẩu; quy hoạch, đầu tư các vùng sản xuất nguyên liệu tập trung và phát triển công nghiệp hỗ trợ; tiếp tục chỉ đạo giảm lãi suất cơ bản. Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải ghi nhận phần lớn những kiến nghị này là đúng. Ông yêu cầu bộ Công thương bổ sung các chính sách hỗ trợ như kiến nghị của các doanh nghiệp trong đề án đẩy mạnh xuất khẩu, và kiềm chế nhập siêu mà bộ này đang xây dựng; yêu cầu các bộ, ngành khác tổ chức lại công việc theo hướng rút ngắn thủ tục, thời gian thông quan hàng hoá, hoàn thuế nhanh nhất có thể. Tuy nhiên, ông cũng đề nghị các doanh nghiệp, hiệp hội tích cực hơn trong trao đổi kinh nghiệm, phối hợp chặt hơn như: điều chuyển các hợp đồng dư thừa sang cho các doanh nghiệp thiếu; thống kê, báo cáo cụ thể về khó khăn của từng doanh nghiệp về vốn, lao động để Chính phủ chỉ đạo giải quyết.