Thu nhập thấp, không đủ tái đầu tư sản xuất; bỏ làng quê, bỏ ruộng lên đô thị; tạo hệ lụy phức tạp cho xã hội... là hiện trạng đáng lo ngại về "tam nông" của VN. Tuy nhiên, dường như VN chưa có "quy hoạch tổng thể" cũng như biện pháp để giải quyết vấn đề này.

Sản xuất manh mún - thu nhập thấp

Ngày 9.1, Viện Nghiên cứu phát triển IDS đã tổ chức cuộc toạ đàm với chủ đề "Nông thôn, nông dân, nông nghiệp trong công nghiệp hoá" đã phác hoạ hiện trạng đáng lo ngại về nông thôn, nông dân và nền nông nghiệp VN.

Theo TS Đặng Kim Sơn - Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông thôn (Bộ NNPTNT) thì hiện nay, chính sách đất đai của VN còn nhiều bất cấp, hệ thống nông - lâm trường hoạt động kém hiệu quả, đầu tư cho nông nghiệp còn thấp, giá thành đầu vào của nông nghiệp ngày càng tăng cao. Từ đó dẫn đến đất đai bị lãng phí, sản xuất manh mún, năng suất thấp và giá thành nông sản cao.

Cụ thể, thu nhập của nông dân là khoảng hơn 506.000đ/người/tháng; mỗi năm tích luỹ 5 triệu đồng/hộ. Với mức tích luỹ đó, nông dân không đủ đầu tư tái sản xuất. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến việc nông dân bỏ hoang ruộng đất, kéo về các đô thị lớn để làm việc. Hệ lụy đã cho thấy là bức tranh nông thôn lẫn đô thị ngày càng phức tạp và chênh lệch sâu sắc. TS Sơn và các chuyên gia cho rằng: Câu hỏi lớn là làm gì, bài học nào cần thực hiện để hạn chế và sớm thay màu cho bức tranh xám xịt này?

Trao quyền cho nông dân?

Tại buổi toạ đàm, nguyên Bộ trưởng Bộ NNPTNT Lê Huy Ngọ cho rằng: Với Nghị quyết Hội nghị BCH Trung ương Đảng khoá X "Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn", VN đã có tiền đề, cơ sở để tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp, nông thôn. Tiền đề đó là mục tiêu: Sau 5 năm sẽ tăng mức đầu tư cho nông nghiệp gấp 2 lần 5 năm trước.

Tuy nhiên chính sách, cơ chế, biện pháp nào để tăng nguồn vốn đầu tư đó thực sự mang lại lợi ích cho nền nông nghiệp? Tương tự, câu hỏi đặt ra là ai cũng biết để tăng năng suất, hạ giá thành, tăng cường năng lực cạnh tranh là phải đưa tiến bộ khoa học vào nông nghiệp. Thế nhưng nông dân có được trao quyền, làm chủ những tiến bộ khoa học này? Đây là câu hỏi theo ông Ngọ là không dễ trả lời.

Cả TS Kim Sơn, nguyên Bộ trưởng Lê Huy Ngọ và đông đảo chuyên gia cho rằng VN phải tập trung đầu tư nông nghiệp và nông thôn. Đặc biệt muốn người nông dân vươn lên, làm chủ, đổi mới nông nghiệp và nông thôn thì phải trao quyền cho người nông dân. Cụ thể là trao quyền ngay từ đầu khi tiến hành công nghiệp hoá, trao quyền làm chủ khoa học kỹ thuật. Qua đó cần xem họ là chủ thể của quá trình này, chứ không phải là người bị động, thụ hưởng từ những cơ chế, chính sách, bí quyết khoa học...

Nói như vậy không có nghĩa là họ nằm ngoài, tách rời; mà ngược lại cần phải gắn kết chặt chẽ nông dân với nông thôn, với nông nghiệp; đặc biệt là với cả đô thị và công nghiệp. Đây thực tế sẽ là điều kiện làm cho vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn trở nên hài hoà trong quá trình phát triển với đô thị và CNH - HĐH đất nước.

Các chuyên gia cho rằng: Nếu không giải quyết được điều này, nếu hơn 70% dân số là nông dân, hoạt động nông nghiệp và văn hoá nông thôn vẫn còn đậm đặc thì quá trình CNH - HĐH đất nước sẽ bị "lệch pha". Như thế sẽ không thu được kết quả tốt; thậm chí còn có thể gây ra hệ lụy khó khắc phục hơn trong tương lai.